Anders kijken en anders denken

De filosoof en het recht om te feesten

In een interview met NRC vraagt arts en filosoof Marli Huijer aandacht voor de nood van jongeren, van wie het sociale leven ‘on hold’ is gezet. Zij maakt daarmee een terecht punt, maar vergeet daarbij haar rol als filosoof.

Filosofen hebben de morele plicht om zich nadrukkelijk in het publieke debat te mengen. Juist omdat zij erin geschoold zijn vragen te stellen bij het schijnbaar vanzelfsprekende kunnen zij enige nuance aanbrengen in het vaak verhitte debat. Zij kunnen ons de dilemma’s tonen die in een complexe samenleving nu eenmaal voortdurend de kop opsteken en die geen eenvoudige oplossing toelaten. Een dilemma is een probleem waarvoor twee of meerdere oplossingen bestaan die allemaal even onaantrekkelijk (of aantrekkelijk) zijn. Er bestaat geen ‘juiste’ oplossing voor een dilemma, en dus zullen we moeten kiezen tussen twee (of meer) kwaden. Welke keuze het wordt, dat is onderwerp van debat.

Het juiste doen

Zo ook in het Corona-debat (of beter: debatten): de scholen wel of niet sluiten, wel of geen avondklok, lockdown of het virus zijn gang laten gaan… Het moge duidelijk zijn dat er geen eenvoudige antwoorden bestaan op de pandemie die momenteel over de wereld raast, en dat ook beleidsmakers, wetenschappers en politici proberen het juiste te doen, zonder te weten wat dat juiste is. Wel of geen maatregelen, welke maatregelen zijn effectief, wat gebeurt er als je niets doet: niemand die het weet. We struikelen de ongewisse toekomst in, en alleen achteraf kun je beoordelen wat je had moeten doen. Of, vrij naar de Deense filosoof Kierkegaard: het leven wordt achterwaarts begrepen, maar moet altijd nog voorwaarts worden geleefd.

Een dergelijke nuancering, ofwel het laten zien van meerdere perspectieven op de werkelijkheid, maken de bijdrage van filosofen aan het debat relevant en waardevol. Waar zij zich echter voor zouden moeten hoeden, is dat zij daarbij partij kiezen. Natuurlijk, niets menselijks is ook filosofen vreemd, en als mens hebben we zo onze persoonlijke opvattingen. Maar ik denk dat we die in de rol van de filosoof beter voor ons zouden kunnen houden, en vooral de nuance moeten blijven zoeken. Voor je het weet wordt je voor het karretje gespannen van een van de vele partijen, compleet met het stempel van goedkeuring van de vereniging van filosofen.

Het recht om te feesten

Een goed voorbeeld hiervan is het interview met arts en voormalig filosoof des vaderlands, Marli Huijer, in NRC. Zij maakt daarin het terechte punt dat we als samenleving niet koste wat het kost het leven van ouderen moeten willen verlengen. Het gaat ook om kwaliteit van leven, en bovendien gaat dit streven momenteel ten koste van het sociale leven van jongeren, die daar mogelijk hun verdere leven lang last van houden. Tegelijkertijd zou je kunnen stellen dat het recht van jongeren om te feesten en sociaal actief te zijn best een jaartje mag wijken voor het recht van ouderen om nog een paar jaar van hun leven (en van hun kleinkinderen) te mogen genieten. Hebben zij meer recht op een sociaal leven dan ouderen op überhaupt een leven? Of, ander argument: we moeten ons nu even allemaal sociaal ‘beperken’ om te voorkomen dat de zorg overbelast raakt. Anderzijds kun je beweren dat de huidige maatregelen zoveel schade toebrengen aan de samenleving en de economie, dat de gevolgen veel groter zullen zijn dan de pandemie zou hebben veroorzaakt.

Wat ik bedoel te zeggen is dat dit allemaal geldige argumenten zijn die je kunt hebben, en dat niemand weet wat het beste argument is. Ga er maar aanstaan om hierin keuzes te moeten maken; ik heb respect voor al die experts en politici die iedere keer maar weer man- en vrouwmoedig in talkshows en tijdens persconferenties geduldig komen uitleggen waarom ze doen wat ze doen.

De rol van de filosoof

De filosoof is echter geen expert, en ook geen politicus. Ik denk dat het de taak van de filosoof zou moeten zijn om het debat te verbreden in plaats van te verengen tot een standpunt. Standpunten en meningen zijn er in overvloed, maar waar is de nuance? Waar wordt het debat nog zorgvuldig gevoerd? Wat is dat eigenlijk, het debat zorgvuldig voeren? Hoe doe je dat? Is dat niet de taak van de filosoof, om ons daarin te begeleiden?

6 reacties

  1. Paul

    Hallo,
    Wakker worden joh, er is geen pandemie als je de gestaafde wetenschap volgt! Het politieke verhaal en het overnemen van de macht over het volk is echter wel een serieus dilemma. Wat te denken van censuur en beperking van de vrijheid van meningsuiting !!! Dit gaat alleen maar voorbij als we als volk zeggen: stop! Tot hier en niet verder! Anders stopt het niet, nog meer virussen, spuitjes, mondkapjes plicht op syraat, avondklok huisarrest, interneringskampen, onteigening. Van eigendommen, en uiteindelijk voefsel tekorten veroorzaken. Doe je onderzoek als je als vrij mens wil leven en terug naar normaal wil!! Groet.

  2. Ben Kuiken

    Die mening mag je hebben, Paul, zo onvrij is het allemaal nog niet. Maar daarin verschillen we dus wel van mening, dat mag.

  3. Paul Klaren

    Dag Ben,

    Bedankt voor je reaktie.
    ik zou je ten zeerste willen aanraden om andere kanalen zoals Cafe Weltschmerz of zelfzorgcovid19 te aanschouwen.
    Misschien deed je dat al.
    Ik ben echter geschrokken, verdrietig en teleurgesteld over onze huidige media.
    Ik respecteer ieder zijn mening maar wil ze er wel op wijzen dat we maar 1 kant van het verhaal horen.

    Gr. Paul

    • Ben Kuiken

      Ik heb zelf jaren bij de media gewerkt, Paul, ik weet hoe ze werken. Ik lees bovendien twee kranten per dag, volg verschillende praatprogramma’s en ken ook Café Weltschmerz. Ik kan je op basis daarvan vertellen dat het laatste medium het minst objectief is en vele onwaarheden verspreidt. Het is altijd een goed idee om meerdere bronnen te raadplegen, en ook niet alle mainstream media over één kam te scheren.
      Ik realiseer me dat ik je daarmee waarschijnlijk niet overtuig, omdat ik uit mijn eigen promotieonderzoek weet dat mensen vaak dat zien wat ze geloven. Maar ook daarom zou het goed zijn om het debat op een goede manier te voeren, en naar elkaar te blijven luisteren.

  4. Paul Klaren

    Dag Ben,

    DE waarheid ligt altijd ergens in het midden.

    Gr. Paul

    • Ben Kuiken

      Nee, dat ben ik niet met je eens, Paul. Dé waarheid bestaat niet, en we kunnen ons altijd vergissen, maar het helpt om het met elkaar te hebben over wat waar is en wat niet. Wat dat betreft heb ik vertrouwen in de wetenschap, en ook in de media, omdat daar checks and balances en men elkaar controleert. Dat wil niet zeggen dat zij het altijd bij het juiste eind hebben, maar het is wel het beste wat we hebben.
      Ps: ik stop hier ook. En ik heb je link naar die site vol onwaarheden verwijderd. Ik wil niet bijdragen aan het verspreiden van nep-nieuws (althans niet zonder daar wat tegenover te stellen).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

© 2021 De Organisatiefilosoof

Thema gemaakt door Anders NorenBoven ↑